Tecumseh Valley

door Bill Mensema.

De laatste tijd gaat het nummer ‘Tecumseh Valley’ van Nanci Griffith me niet uit het hoofd. Het is oorspronkelijk geschreven door Townes Van Zandt, maar ik ken het van haar.

Ik weet niet wat Nanci Griffith tegenwoordig doet, maar medio jaren negentig was ze een grote countrymuziekster in Amerika. Ze was goed bevriend met Emmylou Harris en ze toerden geregeld samen door de zuidelijke staten.

Emmylou Harris was er niet bij toen ik Nanci Griffith eens zag optreden in een uitzending van ‘Later with Jools Holland’ op de BBC, maar dat vond ik niet erg.


Tecumseh Valley door Nanci Griffith

Ik had Emmylou Harris namelijk al eens in het echt gezien, aan het einde van de jaren zeventig tijdens een opname van de Showbizzquiz – destijds een in Nederland zeer populaire tv-show met Ron Brandsteder als gastheer. Het programma werd uitsluitend in de Groninger Martinihal opgenomen.

Die avond zouden we eigenlijk moeten blokken voor een tentamen van onze studie Nederlands, maar Yorien en ik verkozen het om de opnames in de Martinihal van de eigenlijk nogal truttige Showbizzquiz bij te wonen.

We zaten helemaal achter in de zaal waar we zaten te blowen, zoals andere mensen in de zaal geregeld een sigaret of sigaar opstaken. Om ons blowen werd gegniffeld door een kerel, met wie ik geregeld bij de DOMO melkfabriek werkte als mijn geld weer eens op was. Hij gniffelde om ons, zoals wij gniffelden om al dat getut op het podium.

Maar toen Emmylou Harris totaal onaangekondigd het podium van de Groninger Martinihal betrad werd ik muisstil. Aandachtig luisterde ik toe hoe de voormalige kompaan van Gram Parsons haar liedjes playbackte, onder het welwillend oog van de Showbizz kandidaten, de rijzige presentator zelf en de gladde producer Ivo Niehe (door ons in navolging van Freek de Jonge minachtend Niveau Nihil genoemd).

Ook al was het allemaal nep, toch raakte ik ontroerd door het optreden van Emmylou Harris. Tegen Yorien zei ik dat ik naar het toilet moest, maar dat was vooral om daar een traantje weg te pinken.

Stond ik daar in de gangen achter de zaal nog maar net te snotteren, werd ik aangesproken door een vrouw in een lange gele jurk met een enorme bril op de neus. Perplex staarde ik de vrouw aan die mij vroeg of ik wist waar het toilet was. Ik vermande me en leidde de in die dagen in Europa wereldberoemde zangeres Nana Mouskouri – want die was het – door de onoverzichtelijke catacomben van de Martinihal naar het damestoilet.

De entree voor het hele gebeuren was overigens zeven gulden, net zoveel als voor een bioscoopkaartje in die tijd, terwijl we tweemaal zoveel plezier hadden.

In de jaren negentig was Emmylou er dus niet bij in de BBC studio, waar de muzikant annex presentator Jools Holland ook toen al op zijn typische, bijna autistische wijze bekende en onbekende muzikanten live hun nummers liet uitvoeren. Bij Jools werd er toen – net zoals nu – nooit geplaybackt zoals bij de Showbizzquiz, alles was echt.

Zoals de twee nummers die Nanci Griffith samen met haar enorme entourage ten gehoor bracht. Dit alles ter promotie van ‘Other Voices, Other Rooms’, haar kort daarvoor verschenen album met louter covers van singer-songwriters die zij bewonderde. Wellicht klonk de muziek van Nanci Griffith en haar band wat zoetsappig maar het was vooral erg mooi.

De maandag daarop schafte ik het album aan en vervolgens kon ik het wekenlang niet uit mijn cd-speler krijgen. Het was wonderlijk hoe het toch als een geheel klonk, terwijl al die nummers van zo’n diverse herkomst waren.

Plus dat ik me ineens weer erg bewust werd van de teksten, wat ik een tijdlang niet meer had gehad met muziek. Dankzij Nanci Griffith leerde ik opnieuw om goed naar teksten te luisteren. De songs en dus ook de teksten zijn van diverse singer-songwriters, zoals Bob Dylan, Gordon Lightfoot, Malvina Reynolds en Kate Wolf.

En van Townes Van Zandt.

Het allermooiste nummer op het album vind ik de versie van Nanci Griffith van zijn song ‘Tecumseh Valley’. Naar mijn mening hebben zowel Nanci Griffith als Townes Van Zandt hiermee een geweldige prestatie geleverd.

Het zit ‘m in een heleboel dingen, maar vooraleerst is er dat heerlijke geschuif met woorden. In songteksten moet dat ook, want daarin draait het toch vooral om het metrum. Loopt het ook nog steeds als je het zingt?

Het strakke rijmschema werkt voor hedendaagse dichters als een rode lap, maar voor het schrijven van songteksten is het een vaak positieve restrictie. Uit eigen ervaring weet ik dat je soms met woorden op de proppen komt waar je oorspronkelijk niet aan gedacht hebt, maar die uiteindelijk wonderwel in de tekst blijken te passen.

Zo gebruikte ik in de jaren tachtig als zanger van The Crimes Of Nature tijdens onze industry-fase de Franse term ‘cauchemar’ in een verder uitsluitend Engelstalige tekst. Ik had het Franse woord toevallig ergens gehoord en het paste en het rijmde. Maar toen ik erachter kwam wat het woord betekent – ‘nachtmerrie’ – kreeg de tekst pas extra lading.

Laat onverlet dat het ons als band in die tijd toch vooral om de muziek ging, om wat juist die zware fabrieksklanken vermengd met onze synthesizer en drumcomputer met ons deden (zoals beschreven in mijn eerste boek ‘Doem Dada’).

Terug naar Nanci Griffith via wie ik het door Townes Van Zandt geschreven nummer ‘Tecumseh Valley’ heb leren kennen. Over de schitterende uitvoering van een briljante tekst.

Welnu, die tekst van het liedje begint als volgt:

The name she gave was Caroline
Daughter of a miner
Her ways were free
And it seemed to me
The sunshine walked beside her

De eerste zin is ongelofelijk mooi. Wat een schitterende manier om te zeggen dat we in deze tekst met Caroline te maken hebben. Bijna Frans.

Je m’appelle Caroline.

Verder is het een mooi voorbeeld van een standaard dichtstructuur voor een songtekst. A-B-C-C-B. Zelf heb ik het ook vaak zo gedaan. Het was de muziek die me daartoe dwong. Vooral het feit dat de C uit korte staccato zinnetjes bestaat vond ik fijn.

She came from Spencer across the hill
She said her pa had sent her
‘Cause the coal was low
And soon the snow
Would turn the sky to winter

Vooral de laatste twee zinnen zijn fantastisch. Dan weet ik zeker dat Townes hier behoorlijk op heeft zitten schaven om het zo mooi te maken. In gewone woorden een sterk gevoel oproepen. Heel goed.

She said she’d come to look for work
She was not seeking favors
For a dime a day
And a place to stay
She’d turn those hands to labor

Ah, die Caroline, ik mag haar nu al.

But the times were hard, Lord
Jobs were few all through Tecumseh Valley
She asked around
And a job she found
Tending bar at Gipsy Sally’s

Kijk eens hoe fraai Townes hier weet te rijmen op Tecumseh Valley.

Maar dan is het tijd voor de ommezwaai. De situatie is immers geschetst en het is nu tijd voor drama. Kom op, zeg. Geen enkele grootse songtekst kan daar zonder.

She saved enough to get back home
When spring replaced the winter
But her dreams were denied
Her pa had died
The word came down from Spencer.

In dit stuk wordt onze arme Caroline in twee trieste C’s helemaal van haar stuk gebracht.

Sowieso houd ik van het gebruik van dergelijke terms of endearment zoals het Engelse of meer Amerikaanse pa. Dan weet je direct dat een kind een echt goede vader heeft.

Ik zag het trouwens ook in de twee Ierse films ‘In the name of the father’ en ‘My left foot’, elk met Daniel Day Lewis in de hoofdrol. In beide films noemde hij zijn pa niet dad, maar da. Dan weet je dat het wel goed zit tussen die twee.

Ook mooi is hoe Townes in deze strofe het dorpje Spencer met de winter verbindt. Kunst? Wat mij betreft wel.

Het is Amerikaans drama en de versie die ik van dit nummer heb is die van Nanci Griffith, een hele grote countrymuziekster in de jaren negentig. Het gaat derhalve niet aan dat het drama nu al voldoende is. We gaan verder.

She turned to whorin’ out on the streets
With all the lust inside her
And it was many a man
Returned again
To lay
himself beside her

Zo moet het. Geen omfloerst poëtisch geneuzel, maar duidelijk, klip en klaar. Onze Caroline verliest het even en ze wordt een hoer. Maar dan wel een hele beste. Mooi ook hoe Townes impliciet weer terugvalt op de eerste strofe, waarin hij immers al heeft aangegeven dat ze vrij was in haar doen en laten, zodat haar hartstocht niet zomaar uit de lucht komt vallen.

Het taalgebruik in de laatste drie zinnen is archaïsch en haalt direct weer de angel weg. In zo’n nummer zingen over prostitutie kan even schuren, en dat moet ook, maar je moet er niet in blijven hangen. Townes heeft dat op deze wijze voortreffelijk opgelost.

In deze strofe hoor je bovendien dat de zang draait. De hele tijd zit Arlo Guthrie – de zoon van Woody Guthrie, het grote voorbeeld van Bob Dylan – op de harmonieuze tweede stem en is het Nanci op de voorgrond, maar in dit stuk draait het even helemaal om en is zij eigenlijk alleen maar in de achtergrond te horen.

They found her down beneath the stairs
That led to Gipsy Sally’s
In her hand when she died
Was a note that cried
Fare thee well Tecumseh Valley

Opnieuw zit de kracht hier weer in de twee C’s.

The name she gave was Caroline
Daughter of a miner
Her ways were free
And it seemed to me
The sunshine walked beside her

Het nummer eindigt aldus met een reprise van het eerste couplet, waarin de begeleiding steeds spaarzamer wordt, en de harmoniezang op den duur verdwijnt, zodat de laatste drie zinnen perfect tot hun recht komen.

Wat mij betreft is dit een van de mooiste duetten ooit. Het staat voor mij zelfs op dezelfde hoogte als bijvoorbeeld ‘Love hurts’ van Gram Parsons en Emmylou Harris. Maar het is alleen maar mogelijk omdat Townes Van Zandt zo’n ongelooflijk goede tekst bij het nummer heeft geschreven.

Tecumseh Valley door Townes van Zandt met Nanci Griffith

Auteur

Bill Mensema (Delfzijl, 1960) schrijft romans. Boeken als ‘Boem’, ‘Fietsen met Bob Dylan’ en de verzameling muziekverhalen ‘Rock 7’ verschenen bij Uitgeverij Passage en werden met lof ontvangen door de pers. Ook publiceert hij verhalen over muziek op zijn eigen online uitgeverij Rock Ink. Voor TakeRoot haalt hij herinneringen op aan muziek die hem heeft geraakt.